आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत फास्टफूड आणि जंकफूडचा वापर वाढल्याने नागरिकांमध्ये विविध आरोग्यसमस्या वाढत चालल्या आहेत. या पार्श्वभूमीवर जागतिक पातळीवर २०२३ हे वर्ष आंतरराष्ट्रीय पौष्टिक तृणधान्य वर्ष म्हणून घोषित करण्यात आले आहे. या निर्णयामागे हेतू आपल्या आहारात पौष्टिक तृणधान्यांचा समावेश वाढवून लोकांना त्याचे आरोग्यवर्धक फायदे समजावून देण्याचा आहे.

पारंपारिक तृणधान्ये

नाचणी, बाजरी, ज्वारी, राजगिरा आणि भगर या पौष्टिक तृणधान्यांमुळे शरीराला आवश्यक अशा प्रथिने, कर्बोदके, खनिजे आणि अन्य पोषक घटकांची पूर्तता होते. त्यामुळे या तृणधान्यांचा आहारात समावेश करण्याकडे लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे. त्यासाठी देशभरातील विविध राज्यांमध्ये या पिकांच्या लागवडीसाठी प्रयत्न सुरू आहेत.

धुळे जिल्ह्यात देखील खरीप हंगाम २०२३-२४ मध्ये या तृणधान्यांच्या लागवडीचे उद्दिष्ट ठरविण्यात आले आहे. जिल्ह्यात बाजरी ५५ हजार ५५१ हेक्टर, ज्वारी ८ हजार ७२१ हेक्टर, नागली १ हजार ६९० हेक्टर तर इतर तृणधान्यपिकांची १ हजार २८७ हेक्टरवर लागवड करण्याचे नियोजन आहे.

तृणधान्यांचे आरोग्यवर्धक गुणधर्म

पौष्टिक तृणधान्यांत आढळणारे विविध पोषक घटक शरीरासाठी अनेक फायदे देतात. उदा. ज्वारीत साखरेची पातळी नियंत्रित करणारे घटक असल्याने हा धान्य मधुमेहासाठी फायदेशीर आहे. तसेच ज्वारीतील खनिजद्रव्ये हाडे बळकट करतात आणि रक्ताची गुणवत्ता सुधारतात.

नाचणीमध्ये पोटॅशियम, व्हिटॅमिन बी आणि कॅल्शियम अधिक प्रमाणात असल्याने ही मज्जासंस्थेला बळकटी देते आणि हाडांचे आरोग्यही सुधारते. नाचणीतील घटक रक्तशुद्धीकरणासाठीही उपयुक्त आहेत.

बाजरी हा ग्लुटेनमुक्त धान्य असल्याने पचनासाठी उपयुक्त आहे. बाजरीतील प्रचुर लोह हिमोग्लोबिनच्या पातळीवरही परिणाम करतो आणि ॲनेमिया आजारावर नियंत्रण मिळवण्यास मदत होते.

राजगिरा हा देखील ग्लुटेनमुक्त असल्याने वजनवाढीस अडथळा येत नाही. याबरोबरच त्यातील घटक संधिवात आणि हृदयरोगासारख्या समस्यांपासून सुरक्षित ठेवतात.

राळा हा धान्य लोहयुक्त असल्याने मेंदूच्या कार्यक्षमतेवर चांगला परिणाम करतो. त्यातील अॅन्टीऑक्सिडेन्ट शक्ती रोगप्रतिकारक क्षमता वाढवतात.

वरई हा भूरभुरीत आणि पौष्टिकांनी भरलेला असल्याने मातांसाठी तो आदर्श धान्य मानला जातो. मुलांच्या वाढीसाठी देखील वरई उपयुक्त आहे.

आहारातून पौष्टिक तृणधान्यांचा समावेश केल्याने नक्कीच अनेक रोगांपासून सुरक्षा मिळेल आणि शरीराला साथीचे पोषण मिळेल. त्यामुळेच या आंतरराष्ट्रीय पौष्टिक तृणधान्य वर्षानिमित्तानेच कृषी विभागामार्फत या पिकांच्या उत्पादनावर भर देण्यात येत आहे.