शिवप्रेरणा मशरूम आणि कृषी उत्पादने फर्म

महाराष्ट्रातील वाळवा तालुक्यातील कामेरी येथील दादासो आत्माराम पाटील हे एक प्रेरणादायी शेतकरी आहेत. त्यांनी राज्य आणि केंद्र सरकारच्या एकात्मिक विकास निधीतून आठ लाख रुपये अनुदान घेऊन "शिवप्रेरणा मशरूम आणि कृषी उत्पादने फर्म" नावाची यशस्वी मशरूम शेती सुरू केली आहे.

मशरूम शेती प्रशिक्षण

श्री. पाटील यांनी हिमाचल प्रदेशातील ICAR-DMR सोलन येथे मशरूम लागवड तंत्रज्ञानावरील राष्ट्रीय प्रशिक्षण कार्यक्रम पूर्ण केला. या प्रशिक्षणातून मिळालेल्या ज्ञान आणि माहितीचा वापर करून त्यांनी मशरूम शेतीत यश मिळवले आणि इतर शेतकऱ्यांनाही प्रेरणा दिली आहे.

कंपोस्ट खत निर्मिती

मशरूम शेतीसाठी कंपोस्ट खत हा अत्यंत महत्वाचा घटक आहे. शिवप्रेरणा फर्ममध्ये 16 तंत्रिक आणि गैरतांत्रिक मजुरांच्या मदतीने बग्यास, कोंबडीचे खत, गव्हाचा कोंडा, जिप्सम आणि एरिया यांचे मिश्रण बनवून कंपोस्ट खत तयार केले जाते.

मशरूम उत्पादन प्रक्रिया

कंपोस्ट खत तयार झाल्यानंतर, ते तीन दिवसांसाठी फेज एकमध्ये ठेवले जाते. त्यानंतर सहा ते सात दिवसांसाठी मिश्रण कंडिशनिंग आणि पाश्चरायझेशनसाठी भरले जाते. कंपोस्टचे तापमान 56 ते 59 डिग्री सेल्सियस पर्यंत पोहोचवून ते चार ते सात तास पाश्चराईज केले जाते. पाश्चरायझेशन झाल्यानंतर कंपोस्ट 25 ते 28 डिग्री सेल्सियस तापमानात थंड केले जाते आणि स्पॉनिंग केले जाते. स्पॉनचा वापर 0.5 ते 0.75 टक्के दराने केला जातो.

स्पॉनिंग झाल्यानंतर कंपोस्ट मिश्रण पॉलीथीनच्या पिशव्यांमध्ये भरून स्पॉनरनसाठी खोल्यांमध्ये हलवले जाते. यासाठी 23 ते 25 डिग्री सेल्सियस तापमान, 85 ते 90 टक्के आद्रता आणि 10000ppm पेक्षा जास्त CO2 आवश्यक आहे. स्पॉनरन पूर्ण होण्यासाठी 12 ते 14 दिवस लागतात.

मशरूम काढणी

स्पॉनरन पूर्ण झाल्यानंतर तापमान 16 ते 18 डिग्री सेल्सियस आणि आद्रता 80 ते 85 टक्के पर्यंत कमी केली जाते. ताजी हवा दिल्यानंतर मशरूम काढण्यासाठी दहा ते बारा दिवस लागतात. एका खोलीतून 30 दिवस मशरूम काढता येऊ शकते.

उत्पादन आणि नफा

दहा किलोच्या एका बॅगमध्ये 50 ते 100 ग्रॅम स्पॉन टाकल्यास त्यातून दीड ते दोन किलो मशरूमचे उत्पादन मिळते. एका बॅच मधून सरासरी दीड टन उत्पादन मिळू शकते. एका महिन्यात तीन बॅचमधून चार ते पाच टन उत्पादन मिळते.

विक्री आणि नफा

श्री. पाटील यांच्या मशरूमची विक्री मुंबई, बेंगलोर यासह मोठ्या शहरांमध्ये केली जाते